هفته نامه «کوله پشتی» ضمیمه روزنامه «شهرآرا نیوز»،صاحب امتیاز شهرداری مشهد، مدیر مسئول سید میثم موسوی مهر و سردبیر سید سجاد طلوع هاشمی ویژه کودکان در شهر «مشهد» به صورت کاغذی چهارشنبه هر هفته منتشر می شود.«کوله پشتی» فعالیت خود را از سال 1389 آغاز کرده است.مطالب نشریه شامل:داستان،شعر، معرفی کتاب،مصاحبه و... است. نسخه پی دی اف «کوله پشتی» روی سایت نشریه به نشانی www.shahraranews.ir/fa/kidsقابل دسترس عموم و علاقه مندان است.لازم به ذکر است شماره های پیشین نشریه به صورت پی دی اف از تاریخ 1398/3/22 به بعد نیز در سایت موجود است .
#گروه بررسی نشریات کودک و نوجوان
سیصد و هفتمین شماره هفته نامه «کوله پشتی»،ضمیمه روزنامه «شهر آرا نیوز» ویژه کودکان در 20 صفحه به صورت کاغذی در شهر «مشهد» منتشر شد.در این شماره پس از سخن دبیر مجله «طیبه سادات ثابتی» مطالبی شامل:شعر، زنگ ورزش، کاردستی، آشپزی، معرفی کتاب ،مصاحبه، دانستنی ها و... دیده می شود.
مخاطبان و علاقه مندان برای دسترسی به نسخه الکترونیک «کوله پشتی»به سایت نشریه به نشانی www.shahraranews.ir/fa/kids مراجعه نمایند.
طنز یکی از گونههای مهم و پرکاربرد ادبی است که به شیوههای مختلفی شکل میگیرد. «ایوان فوناژی»، زبانشناس و روانشناس برجسته مجارستانی، از نظریهپردازانی است که طنز را از جنبههای مختلف بررسی کرده است. دیدگاه او را میتوان در سه حوزه کلی دنبال کرد: طنز با رویکرد گفتمان در بستر جامعهشناسی زبان، طنز در ادبیات و طنز در هنر هفتم و گونههای سینمایی.
«فوناژی» در زمینه ادبیات کودک نیز به ویژگیهای خاص طنز توجه دارد و طنز در ادبیات داستانی کودک را، بهطور کلی، در دو حوزه «انحراف از معیار» و «بازیهای زبانی» بررسی میکند.
در حوزه انحراف از معیار، مصادیقی مانند اتصال کوتاه، ابهام در روساخت، غرابت صور خیال، تخریب حدس، طنز حرکتی، حوادث گروتسک و جاندارانگاری مطرح میشود. در حوزه طنز زبانی نیز از مواردی مانند تأکید آوایی، موسیقی متن، ابهام در واژگان و مکثهای آوایی سخن گفته میشود. هر یک از این موارد تعریف و کارکرد خاص خود را دارد که در اینجا فرصت پرداختن مفصل به همه آنها وجود ندارد.
تمرکز این مقاله بیشتر بر «انحراف از معیار» و برخی از مصادیق آن در داستانهای «شهرام شفیعی» است.
«شهرام شفیعی» از نویسندگان و طنزپردازان شناختهشده حوزه ادبیات کودک و نوجوان است. از آثار طنز او میتوان به مجموعه داستان بلند «عشق خامهای» و داستان کوتاه «گربه در جوراب زنانه» اشاره کرد. او همچنین مبدع نوعی نمایش خاص ادبی است که از آن با عنوان «داستان آپکمدی» یاد می کند. در این نوع داستان روایتی طنزآمیز در قالب نمایش و با استفاده از زبان ادبی و تصویری به اجرا در می آید و ادبیات و نمایش در کنار یکدیگر قرار میگیرند.در نقد و بررسی آثار «شهرام شفیعی» منابع پژوهشی و دانشگاهی گستردهای یافت نمیشود و بیشتر مطالب پراکنده ای در سایتهای مختلف بهچشم میخورد. از سوی دیگر، خود «ایوان فوناژی» نیز در ایران چندان شناختهشده نیست. بنابراین، به نظر میرسد بررسی پیوند میان نظریه «فوناژی» و آثار طنز «شهرام شفیعی» میتواند زمینهای برای مطالعه بیشتر در این حوزه فراهم کند.
بر اساس دیدگاه «فوناژی»، یکی از مهمترین عوامل شکلگیری طنز، «انحراف از معیار» است. به این معنا که طنزپرداز با فاصله گرفتن از هنجارهای پذیرفتهشده در زبان، معنا، رفتار، منطق و روابط میان شخصیتها، انتظار مخاطب را برهم میزند و از این طریق زمینه ایجاد خنده و لذت را فراهم میکند.
این شیوه در ادبیات کودکان اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا کودک آمادگی بیشتری برای پذیرش جهانهای غیرواقعی، جابهجایی نقشها، اغراق و ترکیب عناصر واقعی و خیالی دارد. بنابراین نویسنده میتواند با خارج کردن پدیدههای آشنا از وضعیت معمول، آنها را به موقعیتی طنزآمیز تبدیل کند.
برای بررسی این موضوع، دو داستان «خواب پادشاه» و «سرماخوردگی» از مجموعه «جزیره بیتربیتها» که در شمارههای یک، دو و سه نشریه «رشد دانشآموز» سال 1404منتشر شدهاند، مورد توجه قرار گرفته است.
در این دو داستان، طنز معمولاً از یک شوخی مستقل و جدا از ساختار داستان به وجود نمیآید، بلکه در خودِ روایت و در نتیجه فاصله گرفتن موقعیتها، شخصیتها و گفتوگوها از معیارهای معمول شکل میگیرد.«شفیعی»عناصر آشنا و روزمره را انتخاب میکند، اما آنها را در شرایطی قرار میدهد که با انتظار طبیعی خواننده هماهنگ نیست.برای مثال، در داستان «سرماخوردگی»، موضوعی کاملاً روزمره مانند بیماری، مراجعه به پزشک و ترس از آمپول، با استفاده از اغراق و رفتارهای غیرمتعارف به موقعیتی طنزآمیز تبدیل میشود. واکنشهای شخصیت داستان یعنی پادشاه که بهطور معمول نماد قدرت و جدیت است فاصله زیادی با رفتار معمول یک بیمار دارد. او در داروخانه نسخه خود را با نسخه بیمار دیگری عوض میکند، از درخت بالا میرود و دست به هرکاری میزند تا آمپول نزند. این فاصله را میتوان نمونهای از «انحراف از معیار رفتاری» دانست.
از نظر زبانی نیز گفتگوهای شخصیتها اهمیت زیادی دارد. «شفیعی»در بسیاری موارد از زبان خشک و رسمی فاصله میگیرد و از زبان محاورهای، جملههای کوتاه، پاسخهای غیرمنتظره و ترکیبهایی استفاده میکند که با موقعیت جدی و رسمی تناسب ندارد. در داستان «سرماخوردگی» گفتگوهای میان پزشک و بیمار در کنار واکنشهای اغراقآمیز و کودکانه، فضای پزشکی را از حالت جدی خارج میکند. بنابراین، خود زبان هم به یکی از ابزارهای ایجاد انحراف از معیار تبدیل میشود.
در زمینه «غرابت صور خیال» نیز میتوان نمونه مشخصی را در داستان «سرماخوردگی» مشاهده کرد. زمانی که پادشاه بیمار میشود، همسرش به او میگوید: «باید بری پیش دکتر عزیزجان. تب داری. چشمهات آدم رو یاد آتشسوزی توی یک مرغداری بزرگ میاندازد.»
در اینجا انتظار داریم برای توصیف چشمهای تبدار گفته شود که چشمها قرمز شدهاند؛ اما نویسنده به جای یک توصیف معمول، آن را به «آتشسوزی در یک مرغداری بزرگ» تشبیه میکند. این تشبیه نامتعارف و غافلگیرکننده، نمونهای از غرابت صور خیال و در نتیجه، انحراف از معیار تلقی میشود و به ایجاد فضای طنز کمک میکند.
نمونه دیگر را میتوان در «ابهام در روساخت» مشاهده کرد. در اینجا منظور از این نوع ابهام، ابهام دستوری نیست، بلکه نوعی گسست و غافلگیری در ارتباط معنایی جمله است؛ یعنی جمله از نظر دستوری درست است، اما ادامه یا پایان آن با انتظار مخاطب و محور معنایی موقعیت هماهنگ نیست.
برای مثال، در داستان «سرماخوردگی»، زمانی که قرار است پادشاه را نزد پزشک ببرند، میگوید: «نمیرم دکتر. من برم دکتر، بعد مثل یک بچه مؤدب سوپ بخورم! مگه من عکس روی جلد کتابهای کودکان هستم؟»
در اینجا جمله از نظر دستوری مشکلی ندارد، اما ارتباط معنایی آن با موقعیت، ناگهانی و غافلگیرکننده است. انتظار مخاطب این نیست که پادشاه، رفتن نزد پزشک و عمل به دستورات او را با «عکس روی جلد کتابهای کودکان» مرتبط کند. همین جابهجایی معنایی و بیربطی ظاهری، باعث ایجاد طنز میشود.
در مجموع میتوان گفت طنز در این دو داستان حاصل مجموعهای از انحرافها از معیار است؛ انحراف در رفتار شخصیتها، در روابط میان آنها، در زبان و گفتوگوها و همچنین در ارتباطهای معنایی.
البته طنز این داستانها را نمیتوان صرفاً ابزاری برای خنداندن کودک دانست. این نوع طنز با شکستن عادتهای ذهنی به کودک امکان میدهد پدیدهها و روابط آشنا را به شکل دیگری کشف کند. از این منظر، نظریه «فوناژی» چارچوب مناسبی برای توضیح چگونگی شکلگیری طنز در داستانهای «شفیعی» فراهم میکند؛ زیرا در هر دو داستان، خنده غالباً در جایی شکل میگیرد که نویسنده معیار آشنا را میشکند و مخاطب را با چیزی متفاوت، نامنتظر و حتی گاه نامعقول روبهرو میکند.
در نهایت، میتوان گفت یکی از ویژگیهای برجسته طنز «شفیعی»، تبدیل امر عادی به امر غیرعادی و امر آشنا به امر ناآشناست؛ فرآیندی که هم به غنای ادبی داستان کمک میکند و هم با ویژگیهای تخیلمحور ادبیات کودک هماهنگ است.
با این حال، نتایج کار میدانی درباره میزان ارتباط کودکان با این داستانها یکدست نبود. بخشی از کودکان بهخوبی با داستانها ارتباط برقرار کردند و نشانههایی از لذت و خنده در آنها دیده شد؛ در حالی که گروهی دیگر بیشتر در جستوجوی رابطه علت و معلولی میان رویدادهای داستان بودند و در یافتن چنین رابطهای با دشواری مواجه میشدند.
به نظر میرسد شیوه طنزپردازی «شفیعی»، که تا حد زیادی بر شکستن انتظار و ایجاد روابط نامتعارف استوار است، برای بخشی از مخاطبان کودک نیازمند آشنایی بیشتری با آثار و سبک طنزپردازی اوست.
گردآوری و تدوین: آفرین قاسمیه؛عضو گروه بررسی نشریات کودک و نوجوان
نشریات نقد، فانوس راه ادبیات کودک هستند
روزنامهنگاران و نویسندگان ادبیات کودک و نوجوان از ضرورت نشریات نظری گفتند
اهالی ادبیات کودک و نوجوان در بیستوسومین جلسه نقد و مباحث نظری انجمن نویسندگان کودک و نوجوان بر اهمیت و ضرورت انتشار نشریات تخصصی تاکید کردند.
جلسه نقد و بررسی ضمیمه «شهرزاد» ویژه اخبار و مباحث نظری ادبیات کودک غروب پنجشنبه سیام مهرماه ۱۴۰۵ در انجمن نویسندگان کودک و نوجوان برگزار شد.
در این جلسه جمعی از نویسندگان، منتقدان و روزنامهنگاران درباره نقاط قوت و ضعف این نشریه و ابعاد تهیه و نشر مجلات نقد و مباحث نظری ادبیات کودک به گفتوگو پرداختند.
فرزانه منصوری، محمود برآبادی، مهدی کاموس، پروین میرخانی، فاطمه رضایی، جمیله سنجری، منوچهر اکبرلو، مهتاب شریفی، مهدیه سیدنورانی، مژگان مشتاق، ابراهیم قائمی و نسترن فتحی از جمله نویسندگان کودک و نوجوان حاضر در جلسه بر جای خالی نشریات نظری و همچنین ضرورت انتشار چنین نشریاتی برای تعالی ادبیات کودک و نوجوان و افزایش آگاهی نویسندگان تاکید کردند. عباس جهانگیریان یکی از نامزدهای ایرانی جایزه آسترید لیندگرن در این خصوص اظهار داشت جامعه سیاسی دغدغه ادبیات کودک ندارد اما نشریات نقد روشنگر و فانوس راه ادبیات کودک اند و وظیفه همه ماست که از این نشریات و از فعالان ادبیات کودک حمایت کنیم.
هوشنگ اعلم روزنامهنگار پیشکسوت و سردبیر اسبق روزنامه آرمان، پونه ندایی سردبیر مجله شوکران، ندا عابد مدیرمسئول مجله آزما، آرش تنهایی سردبیر مجله آنگاه، راضیه کاهه مدیر کانال کاغذک، سیدعلی کاشفی خوانساری عضو هیئت مدیره و سردبیر سابق فصلنامه نقد کتاب کودک ونوجوان، الهه باقری، فاطمه الوندی و نگار ایمان از جمله روزنامهنگاران حاضر در این نشست بودند که دشواریهای انتشار نشریات تخصصی و فرهنگی و لزوم حمایت از چنین تلاشهایی را خاطرنشان ساختند.
مناف یحییپور رئیس هیئت مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، مترجم و سردبیر سابق چندین نشریه، فاطمه مرتضایی فرد عضو هیئت مدیره شورای کتاب کودک، احسان عباسلو منتقد و مترجم، سعید کلاتی مترجم ، رضا حاجیآبادی ناشر و فعال نشر بینالملل، مونا نویدی راد مستدساز،و حسن علیکرمی عکاس، هانیه تجریشی هنرمند و سعید باباوند گرافیست هم در این جلسه به بررسی ابعاد مختلف نقد و نظریه ادبیات کودک و نوجوان و تبعات انتشار و یا توقف انتشار نشریات تخصصی پرداختند.
حمید ارشدی مدیرعامل بنیاد خیریه البرز هم در این جلسه حضور داشت و بر ضرورت و زمینههای همکاری این موسسه با نشریه شهرزاد و انجمن نویسندگان کودک و نوجوان پرداخت. همچنین دکتر مهدی محسنی معاون اقتصاد و فرهنگ «موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران» ضمن ابلاغ تبریک دکتر جوادی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دکتر ابراهیم حیدری از آمادگی آن موسسه برای تعامل با تشکلها و نشریات تخصصی خبر داد.
در پایان منیژه پدرامی مدیر مسئول نشریه فصل رویش از اعضای شورای سردبیری و همکاران این ضمیمه و از انجمن نویسندگان کودک و نوجوان بابت برپایی این جلسه و همچنین از یاشار هدایی که مدیریت و اجرای جلسه را به عهده داشت تشکر کرد و ضمن مروری بر سابقه این نشریه از سال ۱۴۰۱ تاکنون به تشریح اهداف فصل رویش در خصوص نوجوانان اهل قلم پرداخت.
در حاشیه مراسم فاطمه سما رستمی نوجوانی که پیشتر برای فصل رویش قلم میزد اولین کتابش را به مدیر مسئول نشریه تقدیم کرد. آرتا فرهادی دانشجوی موسیقی دانشگاه هنر برای اجرای چند قطعه کلاسیک حضور یافت. همچنین بابک ندرخانی بنیانگذار و مدیرعامل سکوی دانشبنیان «میخوانم» به تشریح دستاوردهای فنی این موسسه در حمایت از کتاب کودک و نشریات تخصصی و مطبوعات پرداخت.
گفتنی است اولین شماره ضمیمه «شهرزاد» با موضوع ادبیات کودک و نوجوان ۱۶ مهرماه همزمان با روز جهانی کودک در ایران از سوی نشریه «فصل رویش» به صاحب امتیازی و مدیرمسئولی منیژه پدرامی در دو شکل کاغذی و غیر کاغذی انتشار یافته است.
برگرفته از کانال نویسک nevisak@
#گروه نشریات کودک و نوجوان
همزمان با هفته گردشگری، اداره کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان کرمانشاه با همکاری میز گردشگری کودک و نوجوان استان کرمانشاه برگزار میکند.
تاریخ ۱۱و ۱۲ مهرماه ۱۴۰۵
ساعت بازدید ۹ الی ۱۴
مکان تکیه معاون الملک
ورود برای عموم آزاد است.
برگرفته از کانال تلگرام مجله ویلکان https://t.me/Wilkan_m
#گروه بررسی نشریات کودک و نوجوان شورای کتاب کودک